For the Siachen martyrs

I was among those who prayed for Lance Naik Hanumanthappa to emerge unscathed through his ordeal. But it was not meant to be :-( May God rest the souls of all 10 martyrs in peace.

Nothing haunts us like the things we don't say

-- Mitch Albom

५. किल्ला - दिवाळी अंक २०१५

ह्या अंकाचं मुखपृष्ठ एव्हढं देखणं आहे की पाहताक्षणी मला ते आवडलं आणि अंकांत काय आहे हे पाहायची उत्सुकता लागली. तुम्ही म्हणाल एव्हढं काय आहे मुखपृष्ठात? तर हरिहर गडाच्या जवळपास ९० अंशात असलेल्या पायर्या आणि त्या मुखपृष्ठाच्या जेव्हढ्या भागावर आहेत तेव्हढाच भाग खरखरीत केलेला. जणू काय आपण त्या कातळाला, फत्तरालाच स्पर्श करतोय. क्या बात है!

सुदैवाने आतल्या मजकुराने मला बिलकुल निराश केलं नाही. सर्व लेख उत्तम - गडकोटावरील देवदेवता, कंधार - राष्ट्रकुटांचा भुईकोट, अष्टप्रधान (शिवाजीराजांच्या अष्टप्रधान मंडळाबद्दलची माहिती), आंध्रातल्या श्रीशैलम जवळील शिवस्मारकाची ओळख करुन देणारा विश्वास पाटील ह्यांचा लेख, मंगळवेढ्याच्या किल्ल्याबद्दलचा गोपाळराव देशमुख ह्यांचा लेख, नकाशाद्वारे दुर्गवेध, निसर्गदुर्ग हा सीमंतिनी नुलकर ह्यांचा पक्षी-प्राणी ह्यांच्या रहाण्याच्या जागांवरील लेख, दुर्गप्रतिमा ह्या नव्याकोऱ्या सदरातली किल्ले वेताळगडाचे फोटो - सर्व अगदी सुरेख. नगरधन (नागपूरजवळील किल्ला), पाणीमहाल (उस्मानाबाद जिल्ह्यातील नळदुर्ग किल्ला) आणि किल्ले जिंजीबद्दल वाचून केवळ हेच नव्हे तर (निदान!) महाराष्ट्रातील तरी शक्य होतील तेव्हढे किल्ले पहावेत असं मनाने घेतलं आहे. पाहू कसं जमतंय. "दुर्गरंग" सदरातली रायगडाची चित्रं मस्त आहेत. असलं काही कसब आपल्या हाती नाही ह्याचं थोडं वैषम्य वाटलंच. :-( 'अगडबंब तोफा' ह्या लेखातल्या भीमकाय तोफा पाहून छाती दडपलीच.

खटकला तो एकच लेख - 'दगडांच्या देशा' हा सांस्कृतिक मंत्री विनोद तावडे ह्यांचा. महाराष्ट्रातल्या गड-किल्ल्यांची दुरवस्था सर्वज्ञात आहे. पण त्याबद्दल काही ठोस उपाययोजना करण्याऐवजी नुसतं समिती स्थापायचं काम सरकारने केलंय हे वाचून काही फारसं बरं वाटलं नाही. ह्या असल्या समित्यांकडून काय, कसं आणि किती काम होतं हे वेगळं सांगायला नको. त्यातून आजच वसईनजीकच्या खारबांव किल्ल्याबद्दल वाचलं. निदान ही समिती तरी सुखद अपेक्षाभंग करेल अशी अपेक्षा करावी का?

हा अंक वाचून झाला तरी रद्दीत द्यायला मन होत नाहीये, मी तो संग्रही ठेवणार आहे. ह्या वर्षी पेपरवाल्याला दिवाळी सुरु व्हायच्या आधीच हा अंक आणून दे म्हणून सांगणार. नंतर धावाधाव नको. फक्त सगळेच अंक असे संग्राह्य असले तर पंचाईत होणार हे नक्की :-)

The Tower Of London - A Historical Romance

A view from Horniman Garden

The Cookie Aisle at Kyani's

४. आकंठ - दिवाळी अंक २०१५

मागच्या वर्षी बरीच धावपळ करून मिळवलेल्या दिवाळी अंकांपैकी हा एक. फक्त तो विकत घेताना मी एक गोष्ट विसरले ती म्हणजे मी वास्तवाच्या फार जवळ जाणाऱ्या गोष्टी वाचू शकत नाही. दुसऱ्याचं दु:ख, अडचणी ह्याबद्दल काही वाचलं की मग तेच मनात फिरत रहातं आणि फार त्रास होतो. हा माझा पळपुटेपणा म्हणा हवं तर. आहेच तो एका अर्थी. पण इलाज नाही. आणि हा अंक अनुवादित केलेल्या साहित्यावर आधारित असतो. अश्या कथांत त्या विशिष्ट जमातीतल्या, भाषासमूहातल्या लोकांना आलेले अनुभव, त्यांची दु:खं, अडचणी, दारिद्र्य ह्याबद्दल लिहिलेलं असणारच ना. असो. पण अंक विकत घेतला त्यामुळे वाचण्याशिवाय पर्याय नाही.

खरं तर भाषांतरीत काहीही वाचायला मला एरव्ही आवडलं नसतं कारण अनुवादात बऱ्याचदा मूळ भाषेचा आत्मा हरवतो. तसंच आपल्याला एखादी कथा आवडते की नाही हेही काही वेळा  अनुवाद कसा केला गेलाय ह्यावर अवलंबून असतं. इथे सुध्दा अनेक कथांत हेच झालंय. काही अनुवाद अत्यंत यांत्रिकपणे केल्या गेल्याने कथेचा मूळ बाज हरवलाय. त्या कथा वाचताना एखादं न-नाट्य वाचत असल्यासारखं वाटतं.

तरी मला आवडलेल्या कथा म्हणजे टिफिन बॉक्स, खारीचं हसू, अर्ध्या रात्रीच्या घंटेचा आवाज, एक लाल गुलाब, त्या अंधाऱ्या रात्री, पिंडदान कैरोसाहेबांची मद्दम आणि उत्सव द फेस्टिव्हल. नंके खाग्राबारी, देवकीचा दिवस, मयूर विहार ने अस्वस्थ केलं. 'महानगर' चा सुरुवातीचा भाग वाचून पुढे वाचायची हिम्मत झाली नाही. हा माझा कपाळकरंटेपणा :-( इंदिरा गोस्वामी एक जीवनप्रवास, इंदिरा गोस्वामी यांच्या आत्मचरित्रातून घेतलेला काही भाग (ह्या चरित्राचं इंग्रजी भाषांतर मिळालं तर पहायला हवं), आसामची संस्कृती (ह्या लेखात खाद्यसंस्कृतीचा उल्लेख नव्हता हे खटकलं), सबिता गोस्वामी यांच्या आत्मचरित्रातून घेतलेला काही भाग (हेही वाचायला हवं) हे लेखही आवडले.

कविता हा माझा प्रांत नव्हे. आणि कथांच्या अनुवादाचा एकंदरीत बाज पाहता कवितांच्या वाटेला न जाणंच शहाणपणाचं असं वाटलं. तरी धाडस करून काही वाचल्या त्यातली 'तो इतका स्वतंत्र होता की' आवडली.

ह्या वर्षी कुठल्या भाषेतलं साहित्य आणतात पाहू.